Τα τελευταία χρόνια έχει ενταθεί το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από την πιθανή σύνδεση του αυτισμού με τις διατροφικές επιλογές. Η αυξημένη αυτή προσοχή οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο γεγονός ότι πολλά άτομα στο φάσμα του αυτισμού εμφανίζουν συχνά γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως διάρροια, δυσκοιλιότητα και πόνο στην κοιλιά. Παράλληλα, ορισμένες έρευνες έχουν καταγράψει διαφοροποιήσεις στη σύσταση του εντερικού μικροβιώματος των ατόμων με αυτισμό.
Μερίδα γονέων επιλέγει για τα παιδιά της ειδικές διατροφές, όπως δίαιτες χωρίς γλουτένη ή γαλακτοκομικά. Ωστόσο, αυτές οι πρακτικές εξακολουθούν να προκαλούν έντονες συζητήσεις στον ιατρικό κόσμο. Οι ειδικοί διαφωνούν ως προς το αν τέτοιες δίαιτες έχουν γενικό όφελος ή αν αφορούν μόνο μια μικρή ομάδα παιδιών με συγκεκριμένες πεπτικές ή ανοσολογικές ευαισθησίες.
Το βασικό ερώτημα που απασχολεί τους ερευνητές είναι κατά πόσο η διατροφή μπορεί να επηρεάσει τα συμπτώματα της διαταραχής του φάσματος του αυτισμού.
Νεότερη μελέτη από το Νοσοκομείο Qilu του Πανεπιστημίου Shandong στην Κίνα προσπάθησε να ρίξει φως στο ζήτημα, αναλύοντας γενετικά δεδομένα που αποτυπώνουν τις διατροφικές συνήθειες σε βάθος χρόνου. Στόχος ήταν να διερευνηθεί αν αυτές οι διατροφικές τάσεις σχετίζονται με τη διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ASD). Οι επιστήμονες ξεκαθάρισαν εξαρχής ότι ο αυτισμός είναι παρών από τη γέννηση, ακόμη κι αν η διάγνωση γίνει αργότερα, και ότι τα ευρήματα δεν υποδεικνύουν πως η διατροφή αποτελεί αιτία εμφάνισης του αυτισμού.
Η έρευνα περιλάμβανε δύο διαφορετικά στάδια. Στο πρώτο, αναλύθηκαν μεγάλα γενετικά σύνολα δεδομένων ώστε να εξεταστεί αν οι δια βίου διατροφικές συνήθειες συνδέονται με την πιθανότητα εμφάνισης αυτισμού. Παράλληλα, διερευνήθηκε ο ρόλος του ανοσοποιητικού συστήματος στις παρατηρούμενες συσχετίσεις.
Από σχεδόν 200 τρόφιμα που αξιολογήθηκαν, δύο φάνηκαν να σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα αυτισμού: τα ζυμαρικά ολικής άλεσης, που περιέχουν γλουτένη, και το κρεμώδες τυρί, το οποίο έχει υψηλή περιεκτικότητα σε καζεΐνη. Αντίθετα, η κατανάλωση μπανάνας συσχετίστηκε με χαμηλότερη πιθανότητα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το εύρημα ότι το κρεμώδες τυρί συνδέθηκε με μικρές αλλά μετρήσιμες μεταβολές σε δείκτες του ανοσοποιητικού συστήματος που σχετίζονται με φλεγμονή και λοιμώξεις.
Στο δεύτερο σκέλος της μελέτης, οι ερευνητές ανέλυσαν τα ιατρικά δεδομένα 78 παιδιών με αυτισμό, ηλικίας 2 έως 7 ετών. Με τη συναίνεση των γονέων, περίπου τα μισά παιδιά ακολούθησαν δίαιτα χωρίς γλουτένη και γαλακτοκομικά για διάστημα έξι μηνών έως ενός έτους, ενώ τα υπόλοιπα διατήρησαν τη συνηθισμένη τους διατροφή.
Κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης, αξιολογήθηκαν συμπεριφορικές παράμετροι όπως οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, η επικοινωνία και η κοινωνική αλληλεπίδραση, ενώ παράλληλα μετρήθηκαν ανοσολογικοί δείκτες που σχετίζονται με την ευαισθησία στο γάλα και το σιτάρι.
Ανοσολογικές μεταβολές χωρίς ξεκάθαρη κλινική βελτίωση
Στο τέλος της μελέτης, δεν διαπιστώθηκαν ουσιαστικές διαφορές στα βασικά συμπτώματα του αυτισμού μεταξύ των δύο ομάδων. Παρ’ όλα αυτά, τα παιδιά που ακολούθησαν τη δίαιτα χωρίς γλουτένη και γαλακτοκομικά εμφάνισαν σημαντική μείωση στα αντισώματα που σχετίζονται με το γάλα και το σιτάρι.
Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι διατροφικές παρεμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού. «Μια δίαιτα χωρίς γλουτένη και καζεΐνη μπορεί να ρυθμίσει αποτελεσματικά τις ανοσολογικές αντιδράσεις που σχετίζονται με συγκεκριμένα τρόφιμα», σημειώνουν, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι η διατροφή δεν αποτελεί θεραπεία για τον αυτισμό.
Ανεξάρτητοι ειδικοί επισημαίνουν ότι τέτοιες μελέτες μπορούν να αναδείξουν συσχετίσεις, αλλά δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση ούτε ότι οι περιοριστικές δίαιτες βελτιώνουν τα βασικά χαρακτηριστικά της διαταραχής. Παράλληλα, προειδοποιούν πως ο αποκλεισμός βασικών ομάδων τροφίμων ενδέχεται να δημιουργήσει διατροφικές ελλείψεις, ιδιαίτερα σε μικρά παιδιά, εάν δεν υπάρχει στενή ιατρική και διατροφική παρακολούθηση.
Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι το δείγμα της μελέτης ήταν περιορισμένο και τονίζουν την ανάγκη για μεγαλύτερες και πιο εκτεταμένες έρευνες ώστε να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.
Σύμφωνα με την Εθνική Εταιρεία Αυτισμού του Ηνωμένου Βασιλείου, πάνω από 1 στους 100 ανθρώπους βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού, μιας αναπτυξιακής διαταραχής που επηρεάζει την επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τον κόσμο γύρω τους.