Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή δεν δοκιμάζει μόνο τα γεωπολιτικά όρια και τις ισορροπίες ισχύος· αγγίζει τον σκληρό πυρήνα της διεθνούς οικονομίας. Ακόμη κι αν οι εχθροπραξίες τερματίζονταν άμεσα, το αποτύπωμα στην ενέργεια, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στο κόστος βασικών αγαθών έχει ήδη θέσει σε κίνηση μια αλυσιδωτή αντίδραση με διάρκεια. Αυτό επισημαίνει ο διακεκριμένος ενεργειακός αναλυτής Άνας Αλάτζι, προειδοποιώντας ότι οι αγορές υποτιμούν τόσο το βάθος όσο και τη χρονική έκταση του σοκ.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο επικεφαλής της JPMorgan Τζέιμι Ντάιμον, ο οποίος έκανε λόγο για εφησυχασμό των επενδυτών και προειδοποίησε για κινδύνους κυβερνοεπιθέσεων και τρομοκρατικών χτυπημάτων. Ο Αλάτζι συμφωνεί — εκτιμώντας ότι η ουσιαστική κρίση τώρα ξεδιπλώνεται.
Μιλώντας στο MarketWatch, ο Αλάτζι σημειώνει πως τα πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία και στο Κατάρ μεταβάλλουν ριζικά το σκηνικό. Από τον Περσικό Κόλπο προέρχονται περίπου 14-15 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Παρότι σημαντικοί όγκοι είχαν μετακινηθεί εκτός περιοχής πριν από τις επιθέσεις, τα διαθέσιμα αποθέματα επαρκούν μόλις για δύο έως τρεις εβδομάδες — με την Κίνα να διαθέτει περίπου δύο μήνες επάρκειας. Ακόμη και σε σενάριο άμεσης αποκλιμάκωσης, τα «μποτιλιαρίσματα» πλοίων που αποφεύγουν τα Strait of Hormuz και οι τεχνικές επανεκκινήσεις παραγωγής θα απαιτήσουν χρόνο.
Το LNG, τα λιπάσματα και ο κίνδυνος τροφίμων
Κατά τον Αλάτζι, η μεγαλύτερη απειλή δεν αφορά το πετρέλαιο — που αποθηκεύεται σχετικά εύκολα — αλλά το LNG. Η Ευρώπη ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με ακριβότερο φυσικό αέριο, είτε επιλέξει ρωσικές ροές είτε ανταγωνιστεί την Ασία, όπου τα φορτία κατευθύνονται στον υψηλότερο πλειοδότη. Τα ολλανδικά συμβόλαια TTF κατέγραψαν απότομη άνοδο, σηματοδοτώντας ένταση στην αγορά.
Ταυτόχρονα, το 33% των διεθνώς διακινούμενων λιπασμάτων προέρχεται από τον Κόλπο, τη στιγμή που η σπορά βρίσκεται σε εξέλιξη σε Ασία και Ευρώπη. Ένα ισχυρό πλήγμα στον κλάδο των λιπασμάτων μπορεί να μετακυλιστεί μήνες αργότερα σε κρίση τροφίμων.
Η «φθηνή» τεχνολογία ως πολλαπλασιαστής κινδύνου
Ο αναλυτής αναδεικνύει και μια νέα παράμετρο: η τεχνολογική πρόοδος έχει καταστήσει τις κρίσιμες υποδομές πιο εκτεθειμένες. Με χαμηλό κόστος και περιορισμένα μέσα, μικρές ομάδες μπορούν να στοχεύσουν αγωγούς ή αντλιοστάσια, διαταράσσοντας καίριες ροές. Η αποκέντρωση της απειλής δυσχεραίνει την άμυνα και ενισχύει το ενδεχόμενο παρατεταμένης αποσταθεροποίησης.
Στο νέο γεωοικονομικό τοπίο, οι βιομηχανίες LNG των ΗΠΑ και της Ρωσίας ενδέχεται να αποκομίσουν οφέλη, επιταχύνοντας τη μετατόπιση ισχύος. Ωστόσο, όπως τονίζει ο Αλάτζι, οι «ακούσιες συνέπειες» πολιτικών επιλογών μπορεί να αποδειχθούν βαρύτερες από τα άμεσα κέρδη. Ακόμη κι αν τα όπλα σιγήσουν αύριο, ο οικονομικός λογαριασμός θα συνεχίσει να «τρέχει» για μήνες.
Πώς αντέδρασαν οι αγορές
Οι αγορές ήδη προεξοφλούν ένα καθαρό πληθωριστικό σοκ. Τα futures του S&P 500 και του Nasdaq Composite κινούνται πτωτικά, προμηνύοντας νέα πίεση στη Wall Street, ενώ ο πανευρωπαϊκός STOXX Europe 600 κατέγραψε ενδοσυνεδριακή πτώση έως 3,6%, τη μεγαλύτερη από τον Απρίλιο. Στην Ασία, ο Kospi υποχώρησε κατά 7,2%, ηγούμενος των απωλειών.
Στο επίκεντρο παραμένει η ενέργεια. Το Brent εκτινάχθηκε στα 85 δολάρια — υψηλό 19 μηνών — με άνοδο άνω του 16% από την Παρασκευή, ενώ το WTI διαπραγματεύεται στα 76-77 δολάρια. Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια φυσικού αερίου (TTF) σημείωσαν νέα άνοδο άνω του 30%, μετά το άλμα 39% της Δευτέρας. Αντίστοιχα, τα διυλισμένα προϊόντα ακολουθούν ανοδική πορεία: το ντίζελ στις ΗΠΑ ενισχύεται κατά 15%, ενώ το ευρωπαϊκό gasoil έως 16%.
Οι φόβοι για κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, η αποφυγή της διαδρομής από δεξαμενόπλοια και η αναστολή παραγωγής LNG από το Κατάρ —που καλύπτει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς— εντείνουν τις ανησυχίες για παρατεταμένη διαταραχή.
Στην αγορά ομολόγων, οι αποδόσεις του αμερικανικού 10ετούς κινούνται προς το 4,1%, καθώς οι επενδυτές εκτιμούν ότι οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να διατηρήσουν πιο «σφιχτή» νομισματική στάση. Το δολάριο ενισχύεται σε υψηλό έξι εβδομάδων, ενώ ο χρυσός, παρά τον ρόλο του ως ασφαλές καταφύγιο, υποχωρεί υπό την πίεση του ισχυρού αμερικανικού νομίσματος.
Ορισμένοι αναλυτές δεν αποκλείουν σε ακραίο σενάριο παρατεταμένης σύγκρουσης άνοδο του Brent ακόμη και προς τα 120-150 δολάρια. Προς το παρόν, οι αγορές επιχειρούν να αποτιμήσουν τα ρίσκα, όμως η έντονη μεταβλητότητα υποδηλώνει ότι η περίοδος αβεβαιότητας βρίσκεται μόλις στην αρχή.