Παράνομες διακινήσεις παραγωγικών ζώων και πρακτικές αλλοίωσης της ταυτοποίησής τους –όπως η αφαίρεση και επανατοποθέτηση ενωτίων (σκουλαρικιών) από νόμιμα δηλωμένα ζώα σε άλλα που κινούνται εκτός ελέγχου– έχουν προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στο κτηνοτροφικό κεφάλαιο της χώρας. Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όσο πλησιάζει το Πάσχα 2026, περίοδος με αυξημένες ανάγκες στην αγορά.
Στην επιδείνωση της κατάστασης συμβάλλουν η ελλιπής εφαρμογή μέτρων βιοασφάλειας αλλά και τα κενά σε ανθρώπινο δυναμικό, παράγοντες που ευνοούν τη διασπορά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και άλλων ζωονόσων.
«Οι μετακινήσεις αυτές είναι παράνομες. Μπορεί να είναι και εσκεμμένες με την έννοια ότι δεν δίνεται σημασία στην τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας ή ότι θα μπορούσε κάποιος να λάβει αποζημιώσεις για τα μολυσμένα ζώα. Μπορεί πάλι να μεταδίδεται η νόσος χωρίς να το αντιλαμβάνεται κανείς –από ρούχα, παπούτσια ή άλλα αντικείμενα που χρησιμοποιούν οι κτηνοτρόφοι και μεταφέρουν τον ιό, όπως για παράδειγμα το κινητό τους τηλέφωνο» επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων των ζώων στο Τμήμα Κτηνιατρικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Σπύρος Κρήτας.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Παραρτήματος Ηπείρου του Πανελλήνιος Κτηνιατρικός Σύλλογος, Ιωάννης Καρακούσης, σημειώνει ότι «η παράνομη μεταφορά ζώων είναι παντού» και εξηγεί πως «κάπως έτσι έγινε και η μεταφορά της νόσου της ευλογιάς από περιοχή σε περιοχή, από ζώα δηλαδή που ήταν αδήλωτα, δεν είχαν άδεια για μετακίνηση και γι’ αυτό είχαμε τόσο μεγάλη έξαρση».
Στο ίδιο πλαίσιο, η αντιπρόεδρος της Πανελλήνια Ομοσπονδία Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων, Μήνα Μπόρη, τονίζει ότι «οι παράνομες μεταφορές, προφανώς είναι ένας από τους κυριότερους λόγους που έχουμε εξάρσεις, όχι μόνο της ευλογιάς, καθώς είχε αποδεδειγμένα βρεθεί ότι και στην πανώλη είχαμε ακριβώς το ίδιο θέμα». Διευκρινίζει μάλιστα ότι οι παράνομες μετακινήσεις πραγματοποιούνται είτε εντός της χώρας –από περιοχές με περιοριστικά μέτρα– είτε από το εξωτερικό, όπου η νόσος είναι ενδημική.
Πώς «εξαφανίζονται» τα ίχνη των ζώων
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αφαίρεση των ενωτίων, των ειδικών «σκουλαρικιών» που φέρουν τον αριθμό και τα στοιχεία της εκτροφής. Η πρακτική αυτή δεν αφορά μόνο αιγοπρόβατα αλλά και βοοειδή. Με την απομάκρυνση του ενωτίου, χάνεται η δυνατότητα ιχνηλάτησης του ζώου. Τα μέσα σήμανσης, που κουμπώνουν μαγνητικά, μπορούν να επανατοποθετηθούν σε άλλα ζώα, ακόμη και διαδοχικά.
Έτσι, μπορεί να αφαιρεθεί το ενώτιο από ένα ζώο και να χρησιμοποιηθεί σε άλλο που αποκτήθηκε παράνομα. Αντίστοιχα, παραγωγός μπορεί να δηλώσει περισσότερες γεννήσεις από τις πραγματικές, «φουσκώνοντας» τον αριθμό του κοπαδιού. Ανάλογες πρακτικές, όπως επισημαίνεται, έχουν καταγραφεί και σε προϊόντα όπως το γάλα.
Οι πιο ευάλωτες περιοχές
Σύμφωνα με την κ. Μπόρη, ιδιαίτερα ευαίσθητη ζώνη για παράνομη είσοδο ζώων είναι τα σύνορα με την Τουρκία. Για τον λόγο αυτό ζητείται ενίσχυση των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών στον Έβρο και επαναλειτουργία του Κέντρου Εξωτικών Νοσημάτων που παλαιότερα λειτουργούσε στην περιοχή.
Ο κ. Καρακούσης παρατηρεί ότι όσο βελτιώνεται το βιοτικό επίπεδο σε χώρες όπως η Αλβανία, η Βόρεια Μακεδονία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία, μειώνονται τα κίνητρα για παράνομη διακίνηση προς την Ελλάδα. Ωστόσο, επισημαίνει σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, αναφέροντας ενδεικτικά ότι σε ορισμένες συνοριακές περιοχές οι ψεκασμοί οχημάτων γίνονταν μόνο σε ωράριο 8:00–14:00, αφήνοντας μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς έλεγχο.
Η απειλή του αφθώδη πυρετού
Η ανησυχία εντείνεται λόγω της παρουσίας αφθώδους πυρετού με πολλαπλές εστίες στην Τουρκία, ενώ κρούσματα έχουν καταγραφεί και στην Κύπρος, με σημαντικές συνέπειες για την τοπική κτηνοτροφία. Πρόκειται για ιδιαίτερα μεταδοτικό νόσημα που πλήττει όχι μόνο μικρά μηρυκαστικά αλλά και βοοειδή και χοίρους.
Η λύση της ηλεκτρονικής σήμανσης
Όπως τονίζει η κ. Μπόρη, η καθολική εφαρμογή ηλεκτρονικής σήμανσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για τον περιορισμό των παράνομων μετακινήσεων και της καταστρατήγησης επιδοτήσεων.
Στο ίδιο πνεύμα, ο κ. Καρακούσης επισημαίνει: «Οποιοδήποτε ζώο ενήλικο υπάρχει στην παραγωγή στην Ελλάδα κανονικά θα έπρεπε να είναι καταγεγραμμένο. Που σημαίνει να είναι ταυτοποιημένο, να έχει ένα ενώτιο ή ένα βώλο ηλεκτρονικό, να έχει καταγραφεί στο βιβλίο των ζώων, γιατί κάθε μονάδα έχει ένα βιβλίο που τηρεί τα ζώα, αναγράφει τι φάρμακα πήραν, πότε γεννήθηκαν, πότε θα γεννήσουν, τι θεραπείες έχουν γίνει, πόσα σφάχτηκαν, αν πουλήθηκαν. Είναι κάτι σαν διαβατήριο του ζώου. Στα βοοειδή υπάρχουν και κανονικά διαβατήρια και σε κάποια από τα ζώα τα αιγοπρόβατα υψηλής παραγωγής που έρχονται από το εξωτερικό έχουμε και διαβατήριο. Με αυτό τον έλεγχο της ταυτότητας ξέρουμε ποιο είναι κάθε ζώο και από εκεί και πέρα τι θα γίνει με τη μετακίνησή του. Για παράδειγμα αν μετακινηθεί το ζώο για οποιονδήποτε λόγο από τον ίδιο παραγωγό, θα καταγράφεται αν μεταφέρεται από ένα σημείο σε άλλο, ανάλογα με την εποχή, αν πωληθεί, αν πάει για σφάξιμο».
Παράλληλα, τίθεται θέμα αυστηρότερου νομοθετικού πλαισίου και εντατικότερων ελέγχων σε συνεργασία με τις αστυνομικές αρχές.
Τι θα γίνει με τις σφαγές το Πάσχα
Ενόψει Πάσχα, αυξάνεται η ανησυχία για ενδεχόμενες παράνομες σφαγές, την επάρκεια των εργαστηρίων που θα διενεργούν rapid PCR ελέγχους σάλιου και τη βιωσιμότητα των κτηνοτρόφων. Όπως αναφέρεται, σε ζώνες με περιοριστικά μέτρα τα ζώα παραμένουν κλεισμένα, με αυξημένο κόστος εκτροφής και ζητήματα ευζωίας.
«Το Πάσχα είναι αυξημένες οι σφαγές. Ακόμη και η οικονομική βιωσιμότητα των κτηνοτρόφων εξαρτάται από αυτές. Τα αιγοπρόβατα, λόγω ευλογιάς, στις απαγορευμένες ζώνες είναι μέσα κλειστά, δεν βόσκουν έξω, γιατί απαγορεύεται η έξω βόσκηση. Μεγαλώνουν μέσα και με αυξημένο κόστος όσον αφορά τις ζωοτροφές, ενώ υπάρχει ο κίνδυνος για παράνομες σφαγές. Κάποιοι θα προσπαθήσουν να βρουν προφανώς κάποια διέξοδο, κάποια λύση λόγω της ζήτησης. Υπάρχει και το θέμα της ευζωίας των ζώων καθώς έχουμε πολύ μεγάλο πληθυσμό ζώων σε μικρό χώρο. Για όλα αυτά υπάρχει απόφαση από την αρμόδια Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης που λέει ότι για να οδηγηθούν τα ζώα για άμεση σφαγή θα πρέπει να γίνουν εξετάσεις σιάλου με rapid PCR για την ανίχνευση του ιού της ευλογιάς», σχολιάζει η κ. Μπόρη.
Η ίδια επισημαίνει ότι, πέρα από το εργαστήριο της Λάρισας, άλλα τέσσερα που είχαν ανακοινωθεί δεν λειτουργούν για διάφορους λόγους, γεγονός που δημιουργεί επιπλέον πίεση στο σύστημα ελέγχων.
«Για προϊόν που δεν είναι ελεγμένο, τίθεται εν αγνοία η υγιεινή του κατάσταση. Στις παράνομες σφαγές, το προϊόν δεν είναι υγειονομικά ελεγμένο για ευλογιά, πανώλη ή αφθώδη πυρετό» τονίζει, διευκρινίζοντας πάντως ότι τα συγκεκριμένα νοσήματα δεν μεταδίδονται στον άνθρωπο.