Αν παρακολουθείτε έστω και λίγο τις τάσεις που «τρέχουν» στα social media και στο διαδίκτυο, σίγουρα θα γνωρίζετε για το FOMO – τον φόβο ότι θα χάσουμε κάτι και θα μείνουμε εκτός – αλλά και για το JOMO, που εκφράζει την αντίθετη ανάγκη: τη χαρά του να μη συμμετέχουμε κάπου. Παρότι και οι δυο όροι μπορούν να επηρεάσουν ως έναν βαθμό τη συμπεριφορά και την ψυχολογία μας, ένα νέο φαινόμενο κερδίζει δυναμικά έδαφος και προβληματίζει τους ειδικούς: το FOFO (fear of finding out) – ένας φόβος που σχετίζεται άμεσα με την υγεία μας και μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επιζήμιος.
Τι ακριβώς είναι το FOFO;
Το FOFO περιγράφει τον φόβο που νιώθουν αρκετοί άνθρωποι απέναντι σε προληπτικές εξετάσεις. Μαστογραφία, τεστ Παπανικολάου, αιματολογικός έλεγχος, εξετάσεις για ΣΜΝ ή έλεγχος για καρκίνο του δέρματος – όλες είναι διαδικασίες που αρκετοί αποφεύγουν όχι επειδή δεν έχουν χρόνο ή δυσκολεύονται, αλλά γιατί φοβούνται τι μπορεί να μάθουν.
Ο όρος έχει απασχολήσει έντονα την επιστημονική κοινότητα τα τελευταία χρόνια. Όπως αναφέρει ο Steven Taylor, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, η έρευνα είναι ακόμη περιορισμένη, όμως οι επαγγελματίες που ασχολούνται με το άγχος υγείας το συναντούν συχνά.
Τι δείχνουν οι έρευνες
-
Έρευνα του 2025 που πραγματοποιήθηκε σε 2.000 εργαζόμενους στις ΗΠΑ έδειξε ότι 3 στους 5 αποφεύγουν τις προληπτικές εξετάσεις, κυρίως από φόβο για δυσάρεστα αποτελέσματα ή από αμηχανία.
-
Σε άλλη μελέτη του ίδιου έτους, σε δείγμα 7.000 ατόμων, μόλις το 51% είχε κάνει πρόσφατα ιατρικό check-up ή έλεγχο για καρκίνο, εμφανίζοντας πτώση 10% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ξεκάθαρα ότι το φαινόμενο αυξάνεται.
Από πού προέρχεται αυτός ο φόβος;
Σύμφωνα με τη ψυχολόγο Lynn Bufka από την American Psychological Association, ο φόβος αυτός συχνά γεννιέται από άγχος και ανάγκη ελέγχου σε καταστάσεις που μοιάζουν αβέβαιες. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι αν δεν κάνουν εξετάσεις, τότε δεν υπάρχει πρόβλημα.
Μπορεί επίσης να πηγάζει από:
-
δύσκολες εμπειρίες με γιατρούς ή ιατρικούς χώρους
-
φόβο για πιθανά αποτελέσματα
-
φόβο για αλλαγές ζωής που ίσως ακολουθήσουν μετά από μια διάγνωση
Το FOFO εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με υψηλά επίπεδα άγχους, OCD ή διαταραχή άγχους υγείας, αν και όχι αποκλειστικά.
Γιατί γίνεται χειρότερο όταν περιμένουμε αποτελέσματα;
Η περίοδος αναμονής εξετάσεων μπορεί να εντείνει υπερβολικά το άγχος. Όπως τονίζει ο ψυχολόγος Jonathan Abramowitz, πολλές φορές η αγωνία πριν την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων είναι πιο βασανιστική από το ίδιο το αποτέλεσμα.
Πώς μπορούμε να το ξεπεράσουμε;
Η αντιμετώπιση του FOFO ξεκινά με ένα βασικό βήμα: να βάλουμε στη ζυγαριά τι κερδίζουμε όταν εξεταζόμαστε και τι ρισκάρουμε όταν το αποφεύγουμε.
✔ Τα οφέλη: έγκαιρη διάγνωση, πρόληψη, καλύτερη αντιμετώπιση
✘ Τα μειονεκτήματα: μόνο μια πρόσκαιρη ανακούφιση από την άγνοια
Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει όσους δυσκολεύονται ιδιαίτερα, ενώ ειδικοί προτείνουν και πρακτικές λύσεις:
-
Κλείστε μαζί όσες εξετάσεις χρειάζεστε ώστε να τελειώσουν πιο γρήγορα
-
Ζητήστε από έναν δικό σας άνθρωπο να σας συνοδεύσει
-
Ορίστε μια μικρή ανταμοιβή μετά – ένα καλό γεύμα, έναν καφέ, μια βόλτα
-
Συζητήστε ανοιχτά τους φόβους σας με τον γιατρό σας
Το τελικό μήνυμα
Το FOFO είναι υπαρκτό και συχνό, όμως μπορεί να ξεπεραστεί. Η αποφυγή ίσως προσφέρει στιγμιαία ηρεμία, αλλά η πρόληψη σώζει ζωές. Όταν επιλέγουμε να γνωρίζουμε, επιλέγουμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας.
Η εξέταση δεν είναι ο κίνδυνος. Η άγνοια είναι.