Η νηστεία συνίσταται στην αποχή από ορισμένα ή όλα τα τρόφιμα για συγκεκριμένες ημέρες ή χρονικές περιόδους και αποτελεί κοινή πρακτική σε πολλές θρησκείες. Στην περίπτωση των Ελλήνων ορθόδοξων χριστιανών, οι διατροφικοί περιορισμοί ποικίλλουν ανάλογα με την ημέρα της εβδομάδας και την περίοδο του έτους. Συγκεκριμένα, συνιστάται αποχή από κρέας, ψάρι, αυγά, γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα κάθε Τετάρτη και Παρασκευή. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της νηστείας της Γέννησης (40 ημέρες πριν τα Χριστούγεννα), της Σαρακοστής (48 ημέρες πριν το Πάσχα) και 15 ημέρες πριν την Κοίμηση της Θεοτόκου, ακολουθείται κυρίως χορτοφαγική διατροφή.
Επιπτώσεις της νηστείας στο σώμα
Σύμφωνα με τον καθηγητή Αθανάσιο Τζιαμούρτα από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, οι υπάρχουσες μελέτες δείχνουν ότι η ελληνορθόδοξη νηστεία μπορεί να έχει θετικές επιδράσεις στην υγεία. Μετά από 48 ημέρες νηστείας πριν το Πάσχα, παρατηρήθηκε μείωση σωματικού βάρους, βελτίωση στα λιπίδια του αίματος (μείωση ολικής και LDL-«κακής» χοληστερόλης) και αύξηση της αντιοξειδωτικής ικανότητας.
Μελέτες σε μοναχούς έδειξαν ότι τα επίπεδα λιπιδίων στο αίμα ήταν πιο ευνοϊκά κατά την περίοδο της νηστείας (από την Κυριακή των Βαΐων μέχρι την Κυριακή του Πάσχα) σε σύγκριση με εβδομάδες κανονικής διατροφής μετά την Πεντηκοστή. Στο SmArTLab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η νηστεία κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα συσχετίστηκε με σημαντικές αλλαγές στη σωματοδομή και την καρδιομεταβολική υγεία, όπως μείωση κατά 0,5 κιλά στο βάρος και 1% στο σωματικό λίπος, καθώς και μείωση της γλυκόζης νηστείας, της ολικής χοληστερόλης και της LDL-«κακής» χοληστερόλης κατά 5 mg/dl, 23 mg/dl και 12 mg/dl αντίστοιχα. Παράλληλα, παρατηρήθηκε μείωση της πρόσληψης πρωτεϊνών και κορεσμένων λιπαρών κατά 19% και αύξηση της πρόσληψης υδατανθράκων.
Ωστόσο, όταν η νηστεία σταματάει μετά το Πάσχα, τα οφέλη αυτά είναι προσωρινά και τα επίπεδα επιστρέφουν στα προ νηστείας επίπεδα.
Η νηστεία ως πρότυπο διατροφής
Η ελληνορθόδοξη νηστεία αποτελεί πρότυπο διατροφικού περιορισμού, καθώς περιορίζει συγκεκριμένα συστατικά χωρίς απαραίτητα να μειώνει σημαντικά τις συνολικές θερμίδες. Οι αλλαγές στην πρόσληψη φυτικών ινών και κορεσμένων λιπαρών οξέων εξηγούν τα θετικά αποτελέσματα σε δείκτες καρδιομεταβολικής υγείας, όπως βάρος, Δείκτης Μάζας Σώματος, ποσοστό λίπους, γλυκόζη, ολική και LDL χοληστερόλη.
Η μειωμένη κατανάλωση πρωτεϊνών κατά τη διάρκεια της νηστείας μπορεί επίσης να συμβάλλει στην ευεργετική επίδραση στην υγεία. Επιπλέον, η νηστεία βασισμένη σε φυτικές τροφές παρέχει αντιοξειδωτικά και φυτοχημικά από φρούτα και λαχανικά, τα οποία συμβάλλουν στη βελτίωση της καρδιομεταβολικής λειτουργίας. Ωστόσο, τα οφέλη εξαφανίζονται μέσα σε μία εβδομάδα μετά τη διακοπή της νηστείας. Η διατήρηση μιας φυτικής διατροφής μακροπρόθεσμα ενθαρρύνεται, καθώς βοηθά στη διατήρηση του σωματικού βάρους και της υγείας των αγγείων.