Ο διακεκριμένος νευροεπιστήμονας Rudolph E. Tanzi, καθηγητής στο Harvard University και συνδιευθυντής του Κέντρου Υγείας Εγκεφάλου στο Massachusetts General Hospital, συγκαταλέγεται στους επιστήμονες που εντόπισαν τρία βασικά γονίδια που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, έχει αναπτύξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική καθημερινών συνηθειών με στόχο τη διατήρηση της πνευματικής διαύγειας και της συνολικής ευεξίας.
Το 2023 συνεργάστηκε με τον γνωστό συγγραφέα και υποστηρικτή της ολιστικής υγείας Deepak Chopra, συνυπογράφοντας το βιβλίο Super Brain, στο οποίο αμφισβητούν την παραδοσιακή αντίληψη ότι οι δυνατότητες του εγκεφάλου είναι περιορισμένες. Σύμφωνα με τους ίδιους, ο άνθρωπος μπορεί συνειδητά να «εκπαιδεύσει» τον νου του, ενισχύοντας τη δημιουργικότητα, τη συγκέντρωση και τη συναισθηματική ισορροπία.
Το σχέδιο SHIELD για την υγεία του εγκεφάλου
Ο Tanzi δημιούργησε το πρόγραμμα SHIELD, μια παρέμβαση στον τρόπο ζωής που βασίζεται σε έξι βασικούς άξονες: ποιοτικό ύπνο, έλεγχο του στρες, κοινωνική δραστηριότητα, σωματική άσκηση, σωστή διατροφή και συνεχή μάθηση. Όπως δηλώνει ο ίδιος, η εφαρμογή αυτών των αρχών τον έχει βοηθήσει να παραμένει ενεργός, παραγωγικός και ενθουσιώδης ακόμη και σήμερα.
«Εργάζομαι περισσότερο και απολαμβάνω τη ζωή περισσότερο από ποτέ», έχει αναφέρει χαρακτηριστικά, τονίζοντας πως η ποιότητα της ζωής εξαρτάται άμεσα από την κατάσταση του εγκεφάλου.
Ο ύπνος ως «καθαρισμός» του εγκεφάλου
Κατά τη διάρκεια του ύπνου, εξηγεί, ο εγκέφαλος δεν ξεκουράζεται απλώς. Εκτός από την οργάνωση των αναμνήσεων, απομακρύνει και τοξικές ουσίες που συνδέονται με νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
Ο ίδιος δεν τηρεί αυστηρό ωράριο, όμως φροντίζει να κοιμάται τουλάχιστον επτά ώρες. Μία ώρα πριν κοιμηθεί αποφεύγει τηλεόραση και κινητό, ενώ αν χάσει ύπνο μέσα στην εβδομάδα προτείνει έναν σύντομο μεσημεριανό ύπνο ως αναπλήρωση.
Στρες: ο «αθόρυβος εχθρός»
Ο καθηγητής εκφράζει ανησυχία για τα υψηλά επίπεδα άγχους της σύγχρονης ζωής, καθώς η αυξημένη κορτιζόλη μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον εγκέφαλο. Προτείνει απλές πρακτικές διαλογισμού: λίγα λεπτά χαλάρωσης με κλειστά μάτια, περιορίζοντας τον εσωτερικό διάλογο και επιτρέποντας στον νου να λειτουργεί χωρίς λέξεις.
Επισημαίνει επίσης ότι η συνεχής ενασχόληση με το παρελθόν ή η ανησυχία για το μέλλον στερούν από τον άνθρωπο τη δύναμη του «τώρα».
Η αξία των κοινωνικών σχέσεων
Οι ανθρώπινες επαφές αποτελούν σημαντικό ερέθισμα για τον εγκέφαλο. Ο Tanzi συμβουλεύει να περνάμε χρόνο με ανθρώπους που μας κάνουν να νιώθουμε καλά, καθώς οι αρνητικές συναναστροφές αυξάνουν το στρες.
Ακόμη και όταν δεν μπορεί να συναντήσει φίλους από κοντά, επιλέγει καθημερινή επικοινωνία μέσω τηλεφώνου ή μηνυμάτων, θεωρώντας ότι η σωστή χρήση των κοινωνικών δικτύων μπορεί να λειτουργήσει θετικά για τη νοητική υγεία.
Άσκηση: «καύσιμο» για τα νευρικά κύτταρα
Η σωματική δραστηριότητα έχει διπλό όφελος. Από τη μία ενισχύει τη δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων — ιδιαίτερα σε περιοχές που επηρεάζονται νωρίς από τη γνωστική φθορά — και από την άλλη βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος, συμβάλλοντας στην απομάκρυνση επιβλαβών πρωτεϊνών.
Ο ίδιος χρησιμοποιεί ποδήλατο γυμναστικής στο γραφείο του για περίπου μισή ώρα κάθε δεύτερη ημέρα, ενώ τις υπόλοιπες προτιμά περπάτημα στη γειτονιά ή κοντά στον χώρο εργασίας του.
Η διαρκής μάθηση κρατά τον εγκέφαλο νέο
Η απόκτηση νέων γνώσεων αποτελεί, σύμφωνα με τον επιστήμονα, βασικό «αντίδοτο» στη γνωστική φθορά. Ο ίδιος ασχολείται με μουσική, γράφει συνθέσεις, παρακολουθεί ντοκιμαντέρ, διαβάζει βιβλία και ακούει podcast, διατηρώντας συνεχώς ενεργό το μυαλό του.
Διατροφή με επίκεντρο το έντερο
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στη διατροφή και ειδικά στο μικροβίωμα του εντέρου. Όταν τα «καλά» βακτήρια βρίσκονται σε ισορροπία, παράγουν ουσίες που βοηθούν στη μείωση της φλεγμονής και στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου.
Ακολουθεί κυρίως μεσογειακό μοντέλο διατροφής, πλούσιο σε φρούτα, λαχανικά και ελαιόλαδο. Αν και κινείται κοντά στη vegan φιλοσοφία, παραδέχεται ότι δεν στερείται περιστασιακές απολαύσεις. Για σνακ επιλέγει μήλα, αχλάδια, μούσλι, ξηρούς καρπούς και σπόρους — τροφές που, όπως λέει, «λατρεύει το έντερο».
Το μήνυμα του Tanzi είναι σαφές: η υγεία του εγκεφάλου δεν εξαρτάται μόνο από τη γενετική, αλλά σε μεγάλο βαθμό από τις καθημερινές επιλογές. Με σωστές συνήθειες, ο άνθρωπος μπορεί να παραμείνει δημιουργικός, δραστήριος και πνευματικά δυνατός σε κάθε ηλικία.