Άγκυρα ανεβάζει σταθερά τους τόνους στο Αιγαίο, συνδέοντας τις διαχρονικές της διεκδικήσεις με όλο και πιο δυναμικές κινήσεις στην πράξη. Η τακτική αυτή δεν εμφανίζεται αποσπασματικά, αλλά ακολουθεί μια επαναλαμβανόμενη και προβλέψιμη πορεία κλιμάκωσης. Οι ενέργειες εκτείνονται από την αμφισβήτηση θαλάσσιων ζωνών μέχρι τη δημοσίευση χαρτών που αφορούν ζητήματα όπως η αλιεία στο Αιγαίο. Μέσα από αυτές τις κινήσεις, η Τουρκία επιχειρεί να προωθήσει τη δική της προσέγγιση για το καθεστώς της περιοχής.
Παράλληλα, οι σχεδόν καθημερινές παραβιάσεις του εναέριου χώρου ενισχύουν την εικόνα μιας διαρκούς παρουσίας. Η στρατηγική αυτή αποκτά πλέον χαρακτηριστικά συνεχούς και πολυεπίπεδης πίεσης, συνδυάζοντας διπλωματικές κινήσεις με δράση στο πεδίο.
Όπως επισημαίνει σε ρεπορτάζ του για την εφημερίδα Political o Βασίλης Σκουλαράκος, η ένταση δεν περιορίζεται στη ρητορική. Αντιθέτως, μεταφέρεται με συνέπεια σε επιχειρησιακό επίπεδο, όπου πολεμικά πλοία, μη επανδρωμένα μέσα και κατασκοπευτικά αεροσκάφη διαμορφώνουν μια «κανονικοποιημένη» κατάσταση παράνομων ενεργειών σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Στόχος, η μετατροπή του Αιγαίου σε πεδίο καθημερινής αμφισβήτησης με στόχο τη σταδιακή διάβρωση του ισχύοντος καθεστώτος.
Μέσα σε αυτό το κρεσέντο προκλητικότητας η ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται να κινείται σε ένα γεωπολιτικό «βέρτιγκο», όπου η επίκληση του διεθνούς δικαίου συνυπάρχει με πρακτικές που το υπονομεύουν στην πράξη.
Διευρυμένο πεδίο αμφισβήτησης
Η πρόσφατη αντίδραση της Τουρκίας στους ελληνικούς χάρτες για τις ζώνες αλιείας αποκαλύπτει τη διαχρονική της επιδίωξη να περιορίσει την άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων και να επιβάλει τη δική της ερμηνεία του διεθνούς δικαίου. Η ρητορική περί «τεχνητών θαλάσσιων συνόρων» δεν είναι νέα. Αποτελεί συνέχεια της στρατηγικής των «γκρίζων ζωνών», η οποία πλέον επεκτείνεται ακόμη και σε τομείς όπως η περιβαλλοντική πολιτική και η διαχείριση θαλάσσιων πόρων. Με αυτό τον τρόπο η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει ένα διευρυμένο πεδίο αμφισβήτησης, στο οποίο κάθε ελληνική πρωτοβουλία μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση.
Παράλληλα, το περιστατικό νότια και ανατολικά της Κρήτης, όπου τουρκική φρεγάτα παρενέβη και παρεμπόδισε ολλανδικό πλοίο που επιχειρούσε ανέλκυση παλαιού καλωδίου, συνιστά ασφαλώς ποιοτική αναβάθμιση της τουρκικής προκλητικότητας. Αγγίζει ευθέως ζητήματα ελευθερίας ναυσιπλοΐας και δραστηριοτήτων σε διεθνή ύδατα, διευρύνοντας το πεδίο έντασης και προς τρίτους παράγοντες.
Τι δείχνουν οι ενέργειες της Τουρκίας; Ότι είναι διατεθειμένη να επιβάλει τις αξιώσεις της όχι μόνο έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου αλλά και απέναντι σε ευρωπαϊκές χώρες, ενισχύοντας το προφίλ μιας δύναμης που λειτουργεί αναθεωρητικά. Την ίδια στιγμή, η εικόνα στο πεδίο επιβεβαιώνει αναταράξεις στα «ήρεμα νερά». Οι παραβιάσεις του FIR Αθηνών καταδεικνύουν μια στρατηγική χαμηλού κόστους αλλά υψηλής έντασης.
Η χρήση μη επανδρωμένων μέσων επιτρέπει στην Τουρκία να διατηρεί συνεχή παρουσία και πίεση, αποφεύγοντας τα ρίσκα ενός θερμού επεισοδίου. Πρόκειται για μια τακτική φθοράς που στοχεύει στην εξοικείωση με την παραβίαση.
Το γεωπολιτικό υπόβαθρο
Η τουρκική στάση δεν μπορεί να αποκοπεί από το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η ενίσχυση των τριμερών σχημάτων, όπως Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ή Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου, και η αναδιάταξη ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργούν ένα πλαίσιο αυξημένης πίεσης για την Άγκυρα.
Σε αυτό το περιβάλλον η Τουρκία επιχειρεί να διαμορφώσει ένα αφήγημα «περικύκλωσης», το οποίο χρησιμοποιεί ως άλλοθι για την υιοθέτηση πιο επιθετικών πολιτικών. Ταυτόχρονα, προσπαθεί να ταυτίσει την Ελλάδα και την Κύπρο με το Ισραήλ, επιδιώκοντας τη δημιουργία εχθρικού πόλου απέναντί της. Η ένταση λειτουργεί έτσι ως εργαλείο τόσο εξωτερικής πολιτικής όσο και εσωτερικής συσπείρωσης.
Είναι προφανές λοιπόν πως η τουρκική ηγεσία ακολουθεί μια συνεκτική στρατηγική κλιμάκωσης. Οι διεκδικήσεις στο Αιγαίο, οι παραβιάσεις στον αέρα και τα επεισόδια στη θάλασσα συνθέτουν ένα ενιαίο μοτίβο. Για την Ελλάδα και την Κύπρο η πρόκληση δεν είναι μόνο η διαχείριση των επιμέρους περιστατικών αλλά η αντιμετώπιση μιας στρατηγικής που επιδιώκει να επανακαθορίσει τα δεδομένα στην περιοχή. Για τον λόγο αυτόν η ελληνική διπλωματία παραμένει σε συνεχή εγρήγορση, ενώ οι Ένοπλες Δυνάμεις επαγρυπνούν σε όλα τα σημεία ενδιαφέροντος.
…